Poczytajcie również o królowej Bonie :)

http://tajemnice-rodow-krolewskich.blogspot.com/2014/01/krolowa-bona.html

Zygmunt II August

Zygmunt II August, Jan Matejko

Zygmunt II August – król Polski w latach 1548 – 1572

„Pan był mądry, rozsądny i wielkim dary od Boga obdarzony. (…) Był to pan trzeźwy, cichy, była w nim ludzkość wielka; wymowy był takiej, że trudna kto miał z nim w polszczyźnie zrównać; do tego języków kilka umiał, i tak nimi mówił, żeby każdy rzekł, iż się w nich urodził. „ 

Zygmunt Stary miał sześcioro dzieci, ale tylko jednego syna. Był nim właśnie Zygmunt August. Jako dziecko dużo przebywał z matką i damami dworu, co z biegiem lat coraz bardziej mu przeszkadzało. Dobre wykształcenie spowodowało, że królewicz bardzo interesował się nauką. Niestety młodego Zygmunta nie przygotowywano do roli wojownika. 

Z racji, że Zygmunt August był jedynym synem pary królewskiej, starali się oni o jak najszybsze uznanie go przez szlachtę za następcę tronu. Dlatego jeszcze za życia Zygmunta Starego, w 1529 roku, wybrano Zygmunta Augusta na króla. Była to tak zwana elekcja vivente rege. Miał on wtedy zaledwie 10 lat. W wieku 23 lat wyjechał na Litwę i w ten sposób uwolnił się wreszcie od ciążącej opieki rodziców. Władzę w państwie uzyskał po śmierci ojca w 1548 roku. 

Jednym z jego największych osiągnięć było doprowadzenie do unii realnej między Litwą a Koroną w 1569 roku i powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów (tzw. unia lubelska). Odtąd obowiązywał wspólny wybór króla i wspólne sejmy, a także wspólna moneta, ale bita osobno w każdym z państw.  Litwa zachowała za to odrębny system prawa sądowego i odrębne przywileje. W tym samym roku, kilka miesięcy wcześniej, doprowadził również do unii Korony i Prus Królewskich. 

Unia lubelska, Jan Matejko

Czas rządów Zygmunta Augusta przypadł na wzmożoną aktywność ruchu reformacyjnego. Król był tolerancyjnym władcą, ale nie chciał dopuścić do wojny domowej na tle religijnym. Z tego powodu próbował wprowadzić w życie rozmaite reformy kościelne. Proponował papieżowi m.in. wprowadzenie w Polsce języka narodowego w liturgii, zezwolenie na przyjmowanie eucharystii pod dwiema postaciami oraz zezwolenie na małżeństwa księży. Papież, jak łatwo się domyślić, nie zgodził się na żaden z postulatów. 

Jedynym większym konfliktem militarnym za czasów Zygmunta Augusta, w którym brała udział Polska, była wojna o Inflanty z Moskwą, w wyniku której doszło do ich podziału. Polska zatrzymała część Inflant z Rygą i Parnawą.

Jeśli chodzi o życie miłosne Zygmunta Augusta uchodzi ono za dosyć kontrowersyjne. Jego pierwszą żoną została w 1543 roku Elżbieta, córka Ferdynanda Habsburga. Niestety małżeństwo nie było udane, ponieważ okazało się, że Elżbieta jest chora na epilepsję, co budziło wstręt u Zygmunta Augusta. Z tego powodu trzy miesiące po ślubie, wyjechał on na Litwę i poznał tam Barbarę Radziwiłłównę w której zakochał się po uszy. Po śmierci jego żony w 1545 roku uparł się, że poślubi Barbarę, pomimo sprzeciwów rodziny i szlachty. Stało się tak w 1547 roku. Okoliczności ślubu nie są znane, ale według legendy król został zmuszony do ożenku przez braci Barbary, gdy został przyłapany z nią w jej komnacie. Pomimo ostrych sprzeciwów, Zygmunt August doprowadził w 1550 roku do koronacji jego żony. Niestety Barbara zmarła już w 1551 roku z powodu złego stanu zdrowia. Przypuszcza się, że mogła chorować na jakąś chorobę weneryczną albo zakażenie lub raka narządów rodnych. Warto wspomnieć, że historia Barbary i Zygmunta stała się inspiracją do nakręcenia w 1936 roku filmu pt. „Barbara Radziwiłłówna”, który był pierwszym wielkim, polskim, filmowym romansem historycznym. Niestety scenariusz filmu różni się znacznie od realnych zdarzeń. 
Po śmierci Barbary król został zmuszony do ślubu w celach politycznych. Wybór padł na Katarzynę z Habsburgów. Również to małżeństwo nie było zbyt udane. Małżonkowie różnili się charakterem. W dodatku przepaść pomiędzy nimi pogłębiła utrata dziecka. Podejrzewano też, że Katarzyna również choruje na epilepsję (była ona siostrą pierwszej żony króla). W 1566 Katarzyna wyjechała z Krakowa na rozkaz męża i zmarła w 1572 roku. W wyniku tylu porażek małżeńskich król nie doczekał się syna. Zygmunt August zmarł 7 lipca 1572 roku. 

Źródło: Poczet królów i książąt polskich autorstwa Lecha Bielskiego i Mariusza Trąby

Zygmunt I Stary

Zygmunt I Stary, Jan Matejko

Zygmunt I Stary – król Polski w latach 1506 – 1548

„Włosy miał ciemne, duże brwi, groźne wejrzenia, policzki zabarwione naturalnym rumieńcem; cała postawa wzbudzała szacunek, a roztropna natura nie pominęła niczego, co się łączyło z pełnią ludzkiej urody.”*

Zygmunt był ósmym synem Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Habsburżanki. Szanse na przejęcie przez niego kiedykolwiek rządów były nikłe. Z tego  względu nie bardzo było wiadomo, co z nim zrobić. Pojawiały się plany, że może jego starszy brat Aleksander wydzieli mu dzielnicę na Litwie (pomysł spotkał się z odmową Aleksandra). Miał nikłe szanse objąć tron w Austrii. Planowano, że być może Zygmunt obejmie tron Mołdawii, jeśli uda się ją zdobyć. W końcu pojawiły się nawet pomysły, wydzielenia mu części ziem na Mazowszu, zgłoszenie jego kandydatury do tronu szwedzkiego lub wstąpienia królewicza na służbę Republiki Weneckiej. Wreszcie zaopiekował się nim jeden ze starszych braci  - Władysław, król Czech i Węgier. Przez 3 lata przebywał na Węgrzech, gdzie zdobywał potrzebne doświadczenie. Dzięki staraniom brata, Zygmunt dostał w późniejszych latach kilka księstw. Na przestrzeni lat wspinał się w swojej karierze coraz wyżej. Z woli Władysława stał się namiestnikiem Dolnych i Górnych Łużyc. Po śmierci Aleksandra, wreszcie udało mu się zająć tron polski i litewski.

W czasie jego panowania, niemałe problemy tworzyli sąsiedzi Królestwa. Długoletnie wojny z Moskwą oraz tzw. przymierze habsbursko - moskiewskie (przymierze cesarza Maksymiliana Habsburga i księcia moskiewskiego Wasyla III przeciwko Polsce)  sprawiły, że w 1515 roku zwołano kongres wiedeński, którego celem było unormowanie stosunków politycznych. Mimo wszystko w późniejszych latach dochodziło do pewnych starć. W 1526 roku Habsburgowie przejęli tron w Czechach po Ludwiku Jagiellonie, królu Czech i Węgier. Na Węgrzech wybuchła wojna domowa pomiędzy Janem Zapolyą i Ferdynandem Habsburgiem. Polska nie zaangażowała się w ten konflikt. W 1539 Zygmunt zaślubił swoją córkę Izabelę z Zapolyą pod warunkiem, że ten zawrze porozumienie z Habsburgiem. Według porozumienia królem Węgier miał zostać Zapolya, ale po jego śmierci korona miała przypaść Habsburgom. Jednak, gdy w 1540 roku Jan zmarł, możni węgierscy wybrali na króla jego syna, czyli wnuka Zygmunta Starego. Tym samym Izabela została regentką. Zygmunt odmówił pomocy swej córce, bo twierdził, że powinna uszanować układ z Habsburgami. Pomocy udzielił jej sułtan Sulejman, który w ten sposób przejął władzę nad częścią Węgier.

Król był także zmuszony prowadzić kolejną wojnę z Zakonem Krzyżackim, która wybuchła w 1519 roku. Spór zakończył się już w 1521 roku. Układ polsko – krzyżacki podpisano w 1525 roku. Wielki Mistrz Zakonu – Albrecht (siostrzeniec Zygmunta) – otrzymał tytuł księcia w Prusach, a Prusy zakonne stały się lennem Polski. Hołd lenny został złożony 10 kwietnia 1525 roku na rynku w Krakowie. Co prawda w wyniku tego układu na północnych rubieżach państwa polskiego powstało państwo pruskie, które da w przyszłości w kość Polsce, ale mimo wszystko był to pewnie największym sukcesem Zygmunta Starego.

Hołd Pruski, Jan Matejko

Król Zygmunt miał dwie żony, ale jego pierwszą miłością była mieszczka Katarzyna z którą miał trójkę dzieci. Odprawił ją dopiero po wielu latach, gdy ugiął się pod presją senatorów. W 1512 roku żoną króla została Barbara Zapolya. Podobno małżeństwo było bardzo szczęśliwe, ale Barbara zmarła nagle w 1515 roku. W1518 roku jego żoną została Bona Sforza d’Aragona, księżniczka włoska. Początkowo układało im się dobrze, ale później poróżniły ich cele polityczne. Królowej zarzucano, że niewygodnych przeciwników traktowała trucizną… sama od niej zginęła.

Źródło:  Poczet królów i książąt polskich autorstwa Lecha Bielskiego i Mariusza Trąby

---

* J.L. Decjusz, Księga o czasach króla Zygmunta. Przekład według wydania W. Czermaka 1901 zespół pod kierunkiem k. Kumanieckiego. Warszawa 1960

Aleksander Jagiellończyk

Aleksander Jagiellończyk – król Polski w latach 1501 – 1506

Aleksander Jagiellończyk, Jan Matejko

Był czwartym synem Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Habsburżanki. Po śmierci ojca, w 1492 roku, odziedziczył Litwę. Jego rządy określane są jako bardzo dobre. Za czasów Aleksandra bardzo rozwinęło się Wilno. Jednak porażką były jego walki z Tatarami i Moskwą, której główną przyczyną był brak wsparcia od strony możnych litewskich. Po śmierci Jana Olbrachta on i jego dwaj bracia: Władysław i Zygmunt starali się o zajęcie tronu polskiego. Jednak najbardziej korzystnym kandydatem dla panów polskich był właśnie Aleksander, ponieważ ze względu na jego problemy z wschodnimi sąsiadami, liczyli na przejęcie przez nich władzy. Przejecie przez niego tronu wiązało się z dużymi ustępstwami wobec możnowładców. Żądali oni ściślejszego zjednoczenia Litwy z Koroną, a także przekazania senatowi ostatecznych decyzji w sprawach państwowych, więc w efekcie to izba wyższa sprawowała faktyczne rządy.
Koronacja Aleksandra odbyła się 1501 rok w grudniu, ale nie było przy nim jego żony Heleny, ponieważ biskup nie zgodził się jej na koronację – była wyznania prawosławnego. Co ciekawe, w 1500 roku, kiedy Moskwa zaatakował Litwę, jako jednej z powodów podała właśnie rzekome prześladowania Heleny, z powodu jej prawosławnego wyznania (Helena była córką wielkiego księcia Iwana. Swoją drogą ich małżeństwo było wynikiem traktatu zawartego w 1494 roku).

Kiedy król opuścił Polskę w 1502 roku, aby strzec granic Litwy, władzę przejęli senatorowie. Okazało się, że w żaden sposób nie są oni przygotowani do sprawowania rządów. Nie potrafili zachować kontroli nad sytuacją w kraju i poza granicami. Nie umieli też zarządzać prawidłowo skarbcem. Sytuacja stała się na tyle trudna, że sami wezwali króla w 1503 roku aby przyjechał uporządkować sprawy w Polsce. Niestety rządy oligarchii senatorskiej wpłynęły na wzrost pozycji szlachty, która żądała coraz więcej i więcej… aż w końcu w 1505 roku król uchwalił konstytucję Nihil Novi („nic nowego”). Nazwa wzięła się od zawartego w dokumencie postanowienia, że król nie może uchwalić nic nowego bez zgody senatu i izby poselskiej. Wydanie tego dokumentu przez wielu jest uważane za początek demokracji szlacheckiej w Polsce.

Źródło:  Poczet królów i książąt polskich autorstwa Lecha Bielskiego i Mariusza Trąby

Jan I Olbracht

Jan Olbracht, Jan Matejko

Jan I Olbracht – król Polski w latach 1492 – 1501

Jan był trzecim synem Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Habsburżanki. "Olbracht" to jego drugie imię, które zapewne nadała mu matka po swym ojcu Albrechcie II Habsburgu. Od najmłodszych lat był dobrze przygotowywany do objęcia rządów. Jeden z jego starszych braci – Władysław – został królem Czech, a drugi – Kazimierz zmarł w 1484 roku. Z tego względu Jan był oczywistym następcą tronu polskiego.

W 1490 roku zmarł król Węgier, Maciej Korwin. Pojawiło się wielu kandydatów chętnych na jego miejsce. Jan Olbracht również nie oparł się tej pokusie… tak samo jak jego brat Władysław, król Czech. Szlachta węgierska na króla wybrała Jana. W tej sytuacji wyruszył on na Węgry, ale już w trakcie podróży dostał informacje, że opozycja próbuje unieważnić wybór Jana, z powodu zbyt małej liczby elektorów. I faktycznie kilka tygodni później na króla wybrano Władysława. Jak łatwo się domyślić Jan nie chciał oddać bratu władzy, więc wybuchła dwuletnia wojna domowa. Niestety nie udało mu się zasiąść na tronie węgierskim mimo wielu prób.

Jednak szczęście się do niego uśmiechnęło, gdy został wybrany na króla Polski w 1492, kilka miesięcy po śmierci ojca. Już w 1493 roku potwierdził dotychczasowe przywileje szlacheckie, a w 1496 w Piotrkowie roku wydał nowe przywileje, co po raz kolejny umocniło pozycję szlachty i przyczyniło się do rozwoju demokracji szlacheckiej.

„Za panowaniem Jana Olbrachta wiąże się symboliczna data, uznawana za początek dwuizbowego parlamentu polskiego. Za pierwszy, w pełni uformowany dwuizbowy sejm uznawany jest w historiografii sejm zwołany przez króla do Piotrkowa. Sejm obradował od stycznia do marca 1493 roku. (…)”

Mimo wielu zasług dla państwa, królowi zdarzały się również porażki. Jedną z poważniejszych, w wyniku której pozycja Polski osłabła na arenie międzynarodowej, a także w wyniku której Tatarzy najechali ziemie polskie była bitwa pod Koźminem. Wojsko wraz z królem chorym na febrę wracało tamtędy z nieudanej próby zdobycia Suczawy, stolicy Mołdawii. Tatarzy, Wołosi i Turcy zaatakowali Polaków w wąskim wąwozie i zginęło 5 tys. rycerstwa z pospolitego ruszenia oraz ciurów obozowych.
Z tego powodu Jan Olbracht znany jest z powiedzenia „za króla Olbrachta wyginęła szlachta”. Były nawet podejrzenia, że król celowo wprowadził swoje wojsko w zasadzkę, aby umożliwić sobie zaprowadzenie rządów absolutystycznych. Podobno szlachta protestowała w sprawie wyprawy na Mołdawię, ze względu na wiele rzekomych złych wróżb: biały koń króla utonął w płytkim potoku. Znalazł się  też chory umysłowo szlachcic, który krzyczał za wojskiem polskim „Na swe złe idziecie!”. W obóz polski uderzył piorun i zabił jednego szlachcica oraz 12 koni, a w czasie mszy świętej kapłan upuścił Najświętszy Sakrament na ziemię.
Wojna z Turcją okazała się niemożliwa, z powodu braku wsparcia państw zachodnich, więc w 1501 roku król został zmuszony do zawarcia rozejmu a jakiś czas później zmarł.

Źródło:  Poczet królów i książąt polskich autorstwa Lecha Bielskiego i Mariusza Trąby

Przeczytajcie też zaktualizowany, krótki tekst o Mieszku II :)

http://tajemnice-rodow-krolewskich.blogspot.com/2014/01/mieszko-ii-lambert.html

Zaktualizowany post o Kazimierzu Jagiellończyku. Przeczytajcie o "klątwie wawelskiej"! :)

http://tajemnice-rodow-krolewskich.blogspot.com/2014/01/kazimierz-iv-jagiellonczyk.html